ارزیابی درک مطلب (2)ـ

موثق بودن یا اعتبار اظهاریه

1

بعضی اوقات شما میتوانید اظهاریه یا نظر شخصی را با مراجعه به فاکتهائی که مقاله مورد نظر با اشاره به آن مستدل شده را مورد قضاوت قرار دهید. ـ
اطمینان یابید که این فاکتها با موضوع اصلی مقاله در ارتباط است. بعضی از نویسندگان سعی در جلب احساس همدردی خواننده دارند. ـ

مثال:ـ
در زیر موارد گوناگونی در مورد پرداخت حقوق یکسان به زنان مطرح شده است. آخرین مثال به عنوان بهترین نمونه نظرشخصی براساس استدلال معقول قابل قبول میباشد.ـ
الف) به زنان نباید حقوق یکسان با مردان پرداخت نمود، چون در مشاغلی که نیروی زیادی برای بلند کردن بسته‏های سنگین مورد نیاز است، زنان قدرت اینکار را ندارند.ـ
ب) زنان باید حقوق یکسانی برای کاری که انجام میدهند بگیرند، چون در هر صورت، کار دوم آنهاست. اولین کار آنها خانه و خانواده بوده و بقدر کافی طاقت‏فرسا است.ـ
ج) زنان باید حقوق یکسانی برای کاری که انجام میدهند بگیرند، چون جنسیت ربطی به مسئله ندارد. چنانچه زنان همانند مردان همان کار را درمدت زمان یکسان با همان کیفیت و کمیت انجام بدهند، آنها باید حقوق یکسانی بابت کار یکسان بگیرند.ـ

(به استدلالهای مورد ج توجه بفرمائید: مدت زمان یکسان، کیفیت و کمیت کار)*

2

روش دیگر قضاوت موثق بودن اظهاریه بررسی منبع آن میباشد.ـ
شما احتمالاٌ هر مطلبی که میخوانید را باور ندارید.ـ
متاسفانه، خیلی از اظهاریه‏هائی که به چاپ میرسد در اصل نباید چاپ شوند.ـ
شما چگونه میتوانید تصمیم بگیرید که اظهاریه‏ای را باور بکنید یا نه؟

یک روش ساده – اما نه همیشه مصون از خطا – برای قضاوت در مورد اعتبار، یافتن منبع اظهاریه میباشد. ـ
· به عبارت دیگر، ببینید چه کسی، کدام گروه یا سازمانی مسئولیت اظهاریه را عهده‏دار است.ـ
· منبع موثق منبعی است که حقیقت را در مورد موضوع باید بداند.ـ

مثال:ـ
یک نفر دندانپزشک که هم آموزش دیده و هم دارای تجربه در دندانپزشکی است منبع موثقی برای اطلاعاتی در مورد نگهداری از دندان باید باشد.ـ
تبلیغات یک خمیردندان که بر نظرشخصی یا ادعای به اثبات نرسیده استوار بوده و فاکت نیست، نمیتواند منبع موثقی به شمار آید. ـ
نظر معتبر: "خیلی مهم است که دندان خود را بعد از هر بار غذا خوردن مسواک بزنید."ـ
منبع: اتحادیه دندانپزشکی کانادا

نظر غیر معتبر: "خمیردندان وینترفرش دندان شما را همچون الماس درخشان میکند."ـ
منبع: تبلیغات خمیردندان

از میان اظهاریه‏های زیر مشخص کنید کدام موثق و کدامیک غیر موثق است.ـ
اظهاریه: "حضور در کلیسا مهمترین عامل در تربیت جوانان است."ـ
منبع: یک کشیش محلی

اظهاریه: "بیش از چهل سال است که باعث شگفتی دیگر تولیدکنندگان اتومبیل در دنیا شده و خواب را بر آنها حرام کرده‏ایم."ـ
منبع: تبلیغات یکی از تولیدکنندگان خارجی اتومبیل

اظهاریه: "محمدعلی بهترین بوکسوری است که در آمریکا بدنیا آمده است."ـ
منبع: مدیر امور سازماندهی محمدعلی

اظهاریه: "چهل و هشت درصد از مجردان مرد بین سنین 25 الی 29 ساله پیش والدین خود زندگی میکنند."ـ
منبع: آمار کانادا

خواننده عزیز، دو مثال از یک روزنامه یا کتابی پیدا بکنید که یکی موثق و دیگری غیر موثق باشد.ـ

ادامه دارد...ـ

Eýranda adam atlaryny nädip saýlamaly?

Eýranda doglan bäbege haýsy ady saýlap atlandyrylýandygyny bilmek size hem gyzykly bolmagy mümkin.

Muny bilmek üçin şu ýere giriň we bir harpy basyň.

Atlaryň başy şol harp bilen başlanýan atlar tapylar we nähili atlary saýlap bolýandygyny görersiňiz.

ارزیابی درک مطلب (1)ـ

در اینجا مبحثی در سه بخش خواهیم داشت. این مبحث مربوط به درک درست از متن مورد مطالعه میباشد. ـ

از آنجائیکه اکثر ما ایرانیها بزبان فارسی تسلط بیشتری نسبت به زبان مادری خود داریم، لذا این مباحث را بزبان فارسی ترجمه کردم تا برای هموطنان بیشتری قابل مطالعه باشد. ـ

*******.*******

این مبحث مطالعه انتقادی (تنقیدی) و مهارت درک شما را با کمک توانائی در ارزیابی یا داوری در باره آنچه که خوانده‏اید تقویت خواهد کرد. یکی از بخشهای مهم این پروسه شناسائی تاثیر ایده‏ها و احساسات شما بر مطالعه شما است. ـ

شما تفاوت بین فاکت (واقعیت) و نظر شخصی براساس شواهد را شروع به بررسی خواهید کرد. سپس، شما بررسی منتقدانه انواع اهداف نویسندگان را یاد خواهید گرفت. نیت آنها چه میتواند باشد: ـ

در اختیار گذاشتن اطلاعات، ـ

متقاعد کردن خواننده

یا صرفاٌ سرگرم کردن است؟

همچنین شما با روشهای مورد استفاده آنها آشنا خواهید شد. در عین حال، از نزدیک نگاهی به این تکنیکها در تبلیغات خواهید داشت. ـ

پس از آن، شما انتخاب و شکل دادن به نظرات شخصی خود پس از مطالعه مقاله‏هائیکه سعی در متقاعد کردن شما برای قبول نقطه نظر مشخصی دارد را شروع خواهید کرد. سرانجام، شما مدلل نمودن نظرات شخصی خود براساس اطلاعات داده شده در مقاله و نه براساس ایده‏ها و احساسات قبلی شما، تمرین خواهید کرد.ـ

بخش 1- فاکت (واقعیت) و نظر شخصی

الف. شما قادر خواهید بود فرق بین فاکت (واقعیت) و نظر شخصی را براساس شواهد تمیز دهید. ـ

ب. شما قادر خواهید بود میزان اعتبار (موثق بودن) اظهارات را با بررسی جزئیاتی که اصل مطلب را همراهی میکند، مورد قضاوت قرار دهید. ـ

ج. شما قادر خواهید بود استفاده از فاکت (واقعیت) و نظر شخصی در صنعت تبلیغات را تشخیص بدهید. ـ

بخش 2- هدف (منظور) نویسنده

الف. شما قادر خواهید بود هدف نویسنده را در متن مورد نظر شناسائی نماید: دادن اطلاعات، متقاعد کردن یا سرگرم کردن. ـ

ب. شما قادر خواهید بود اظهارات (جزئیات) تکمیلی نویسنده برای رسیدن به هدفی مشخص را تمیز دهید. ـ
ج. شما قادر خواهید بود روشهای نویسنده، بخصوص در تبلیغات، را شناسائی کنید: متقاعد کردن و متوسل شدن به احساسات شما با جا زدن نظر شخصی بجای فاکت (واقعیت). ـ

بخش 3- شکل دادن به نظر شخصی

الف. شما قادر خواهید بود نظر شخصی خود را از بین دو نظر شخصی قابل انتخاب، بعد از خواندن مقاله‏ای که سعی دارد شما را متقاعد به قبول نظر شخصی معینی نماید، انتخاب بکنید. ـ

ب. شما قادر خواهید بود نظر شخصی خود را در مورد مسئله مشخصی بنویسید و آن را بعد از خواندن مقاله‏ای در آن مورد، مدلل نمائید. ـ

ج. شما قادر خواهید بود نظر شخصی خود را از بین دو دیدگاه متفاوت انتخاب و نظر شخصی خود را مدلل نمائید. ـ

*******.*******

بخش 1 فاکت (واقعیت) و نظر شخصی

------------------------------------------------------------------------------------.

فاکت بخشی از اطلاعات یا اظهاریه (اطلاعیه، بیانیه، ادعا) میباشد که درست است (واقعیت دارد). ـ

قابل تحقیق است. درستی آن قابل اثبات یا نشان دادن است. ـ

نظر شخصی اظهاریه (اطلاعیه، بیانیه، ادعا) میباشد که درستی آن قابل اثبات یا نشان دادن نیست. ـ

------------------------------------------------------------------------------------.

فاکت به اظهاریه‏ای اطلاق میگردد در مورد اتفاقی در شرف تکوین یا رخدادی در زمان گذشته که قابل اثبات است. ـ

مثال: ـ

دارد برف میبارد. ـ

دیروز برف بارید. ـ

نظر شخصی به نظر، باور، احساسات و پیشگوئی (پیش‏بینی) اطلاق میگردد. ـ

مثال: ـ

فردا باید برف ببارد. ـ

آقای فلانی خیلی جاه‏طلب است. ـ

کلیه قاتلان باید به اشد مجازات محکوم گردند. ـ

------------------------------------------------------------------------------------ـ

راهنمائی‏های مهمی که شما را در شناسائی فاکت و نظرشخصی یاری خواهد کرد. ـ

الف. متمایز کردن یا بیان فرق بین آنچه که واقعاٌ فاکت است و آنچه که قرار است قبول بکنید را یاد بگیرید. ـ

ب. همه مطالبی را که میخوانید قبول نکنید. مؤلفان/نویسندگان دوست دارند احساسات خود را در مورد هر چیزی بیان نمایند. ـ

ج. نظر شخصی همیشه بخودی خود چیز بدی نیست. خواندن نظر افراد در مورد موضوع مشخصی جالب است. ـ

د. نویسندگان اکثراٌ نظری را مطرح کرده فاکتهائی جهت تائید نظر خویش ارائه میدهند تا شما را متقاعد بکنند. ـ

هـ. توانائی در قضاوت اینکه آیا نظر شخص قابل اعتبار است یا نه و فاکتهای ارائه شده جهت تائید آن، خیلی مفید است. ـ

و. توانائی در استفاده از این مهارتها برای قضاوت در مورد تبلیغات مهم است. کدام تبلیغات به احساسات متوسل میشود و نظری بیش نیست؟ کدامیک به شعور متوسل شده و واقعی میباشد. ـ

------------------------------------------------------------------------------------ـ

اظهاریه: ـ

در بازار، ماشین ظرفشوئی (مثلاٌ: کامیکادو) بیشترین فروش را نسبت به ماشینها داشته است. این ماشین باید ماشین خوبی باشد. ـ

بررسی: ـ

در اظهاریه فوق، استدلال مذکور دال بر اینکه این مارک ماشین ظرفشوئی خوب است، بر کیفیت عالی ماشین ظرفشوئی استوار نیست، مثل: "10 سال ضمانت". ـ

تنها دلیل موجود ادعای عامه‏پسند و محبوبیت آن است (بیشترین فروش نسبت به ماشینهای دیگر). ـ

فاکت و نظر را تشخیص بدهید: ـ -

سگها و گربه‏ها حیوانات خانگی محبوبی هستند. ـ

سگها نسبت به گربه‏ها دوست داشتنی‏تر هستند. ـ

هر کسی از مرگ میترسد. ـ

هر کسی دیر یا زود میمیرد. ـ

در اتاق نشیمن سه لامپ وجود دارد. ـ

ما به روشنائی بیشتری برای اتاق نشیمن احتیاج داریم. ـ

آقای فلانی آدم بدبختی است. ـ

من از آقای فلانی خوشم نمیاید. ـ

ادامه دارد...ـ

Türkmen diliniň sözköki sözlügi

Türkmenistanly alym Soltanşa Atanyýazowyň "Türkmen diliniň sözköki sözlügi" bilen tanyş etmek üçin bir näçe sözüň gelip çykyşyny görkezýän sözleri bu ýerde siziň dykgatyňyza ýetirýäris.

Iňňe - Türki dillerde igne, iňne, inne, iňňe. iýne ýaly şekillerde duş gelýän bu sözün aslyny dilci alymlar gadymy ýik/ýig sözünden çaklaýarlar, -iň/in we -e bolsa at ýasaýjy goşulmalardyr. Ýik/ýig sözüniň manysy - «tik (inek)», tutuşlygyna iňňe (ýig-ne) sözüniň manysy bolsa «tikijidir». «Tik» (tikmek) manysynda türki dillerin kahirinde ýik, gyrgyz dilinde bolsa çik sözi ulanylýar. Şu ýik sözünden hem iňňe sözi ýasalypdyr: ýikne < ýigne <>. Orus dilindäki igla sözi hem igne diýen türki sözdendir.

Iňňeçi - Howada bir duran ýerinde butnaman durup bilýän iki ganatly bu möjejige edebi dilde teneçir diýilýär, ýöne türkmen şiwelerinde onun iňňeçi. igneçi, temençegaryn, türki dillerde-de inelik (gazak, garagalpak, nogaý, ine - «iňňe»), iýnelik (gyrgyz), ninaçy (Özbek, nina - «iňňe»), ene karagy (başgyrt. tatar, «iňňe ogrusy»), ýep warri (çuwaş, «iňňe ogrusy») ýaly atlary duş gelýär. Iňňe bilen bagly bu atlar teneçiriň bedeninin iňňä (temene) meňzedilmegi bilen bagly dakylypdyr we bu möjejigiň keşde çekip oturan gyzyň iňňesini «ogurlanlygy» harada rowaýat hem döredilipdir.

Iňrik [iňrik] - «Türkmen dilinin sözlüginde» «Gün ýaşyp, garaňky düşüp başlan çag» diýlip düşündirilýän bu söz gadymy türki dilde iňir görnüşinde bolup, ol «daň», «säheriň ümüş-tamşy» ýaly many aňladypdyr. Biziňçe, iňir köki diňe bir daňdanyň däl, eýsem Gün batandan sähel soňky wagtyň alagaraňkylygyny hem aňladýar. Muňa iňrik sözüniň türkmen, iňir sözüniň garaçaý dillerindäki «şam ümüş-tamşy» manysy hem güwä geçýär. Beýleki türki dillerde-de bu sözün manylary şeyle: iňin (MK, altaý, gyrgyz, garagalpak), iňir (gazak), inger (başgyrt, tatar), enerek (çuwaş) - ählisi «alagaraňky» diýen manyda. Diýmek, iňir sözüniň iň köki eň («eňmek») sözi bilen asyldaş bolup, ol Günün gözýetimden aşakdaky, onun eňňidindäki wagtyň (daňyň we şamyň) ümüş-tamşyny aňladýar. Iň sözi sonra at ýasaýjy -ir, yzyndanam aňryk, bärik, ýokaryk ýaly sözlere goşulan -ik goşulmasyny kabul edipdir.

Irmek [i:rmek] - «Bizar bolmak», «bezmek» ýaly many aňladýan bu sözün ir köki ýig (ser. Ýigrenmek) sözünden we at ýasaýjy -ir goşulmasyndan durýar: ýig-ir.

Islemek - «Gözle», «agtar» manysyndaky isle sözi yz (y:z) sözüniň iňňän gadymy is sekilinden we işlik ýasaýjy -le goşulmasyndan durýar. Wagtyň geçmegi bilen şol bir kökden dörän isle we yzla sözleri biri-birine ýakyn, emma aýry-aýry düşünjeleri aňlatmaga başlaýar. Yz sözünde y, şiwelerde isle sözünde hem / sesinin uzyn aýdylýandygy (y:z, i:sle) bu gady­my sözün / sesindäki uzynlygyň etimologik häsiýetlidigini görkezýär.

Işbil, oguldyryk - «Balyk tohumy» manysyndaky işbil sözi türkmen dilinden beýleki türki dillerde duş gelmeýär. Bu sözün kenarýaka türkmen ilatynyň döreden adalgasy bolmagy mümkindir. Biziňçe, bu söz «balyk tohumy» manysynda yüze çykan bolmaly. Ony işbiliň geçmişde ulanylan oguldyryk ciiýen ady hem tassyklaýar (A.Alyýew, K.Böriýew. Russko-turkmenskiý slowar. - Aşhabad, 1929). Oguldyryk sözi bolsa «nesil», «tohum» diýen manydadyr. Bu sözün beýleki türki dillerde ulanylyşy şeyle: uwyldyk (nogaý. Manysy: «oguljyk»), uyldyk/uyldyryk (tatar, başgyrt, nogaý, gazak. garagalpak), walça (çuwaş. ywal - «ogul», -ça - kiçeltmekligi bildirýän goşulma: «oguljyk». ýagny «nesil», «tohum» ýaly manyda) we ş.m.

Işik [i:şik] - «Öýüň gapysy» manysyndaky işik sözi «ýarmak», «böwüsmek». «açmak», «arasyny açyp, ýel, howa, yşyk geler ýaly etmek» manysyndaky iş (i:şmek) we at ýasaýjy -ik goşulmasyndan durýar. Öýüň gapysy hökmünde öň keçe, kakma, kilim ýaly galyň örtükler ulanylypdyr. Ol bir ýana serpilip (işilip) hem öýe girilip-çykylypdyr. Oňa işik diýlipdir. Bu sözden ýasalan adalgalara ýene mysallar: i:şgek (şiwe sözi) - «kürek», ýagny suwy böwsüp, gaýygy herekete getiriji gural; iýşmek - «küreklemek»; iýşmek: oduň garnyny iýşmek -baslygyp, tüsseläp, ýanyp bilmän duran topbak odunyň ortasy-ny gowzadyp, oňa ýel barar ýaly etmek; garnyny iýşmek -«garnyny silkmek»: Güpbasdy edilen ýekegapan ol baýyň garnyny iýşäýipdir; eşik - öňi açylyp-ýapylýan üstki geýim we ş.m. ýene-de ser. lýşme.

Işmek [i:şmek] - iki gatdan ybarat ýüpi ellerin aýasynda owkalap, tow berip birikdirmegi aňladýan bu sözün iş köki aslynda iý sözünden we -iş goşulmasyndan durýar: iý+iş.

Işşek - Guzulykdan saýlanan ýaş goýny aňladýan bu söz kabir türki dillerde we türkmen şiwelerinde şişek görnüşinde-de ulanylýar. Aslynda bu söz çi:şik bolup, çiş sözünden we -ek, -ik goşulmasyndan durýar: çişik - şişik - işşik - işşek. Yaş malyň semiz bolýanlygy üçin, oňa şeyle at dakylypdyr. Türk alymy Ismet Eýuboglunyň bu sözi pars dilinden alnan adalga hasaplamagy nädogrudyr.
(sah. 206-208)
"Türkmen diliniň sözköki sözlügi", Aşgabat "Miras" 2004.