Eýranda adam atlaryny nädip saýlamaly?

Eýranda doglan bäbege haýsy ady saýlap atlandyrylýandygyny bilmek size hem gyzykly bolmagy mümkin.

Muny bilmek üçin şu ýere giriň we bir harpy basyň.

Atlaryň başy şol harp bilen başlanýan atlar tapylar we nähili atlary saýlap bolýandygyny görersiňiz.

ارزیابی درک مطلب (1)ـ

در اینجا مبحثی در سه بخش خواهیم داشت. این مبحث مربوط به درک درست از متن مورد مطالعه میباشد. ـ

از آنجائیکه اکثر ما ایرانیها بزبان فارسی تسلط بیشتری نسبت به زبان مادری خود داریم، لذا این مباحث را بزبان فارسی ترجمه کردم تا برای هموطنان بیشتری قابل مطالعه باشد. ـ

*******.*******

این مبحث مطالعه انتقادی (تنقیدی) و مهارت درک شما را با کمک توانائی در ارزیابی یا داوری در باره آنچه که خوانده‏اید تقویت خواهد کرد. یکی از بخشهای مهم این پروسه شناسائی تاثیر ایده‏ها و احساسات شما بر مطالعه شما است. ـ

شما تفاوت بین فاکت (واقعیت) و نظر شخصی براساس شواهد را شروع به بررسی خواهید کرد. سپس، شما بررسی منتقدانه انواع اهداف نویسندگان را یاد خواهید گرفت. نیت آنها چه میتواند باشد: ـ

در اختیار گذاشتن اطلاعات، ـ

متقاعد کردن خواننده

یا صرفاٌ سرگرم کردن است؟

همچنین شما با روشهای مورد استفاده آنها آشنا خواهید شد. در عین حال، از نزدیک نگاهی به این تکنیکها در تبلیغات خواهید داشت. ـ

پس از آن، شما انتخاب و شکل دادن به نظرات شخصی خود پس از مطالعه مقاله‏هائیکه سعی در متقاعد کردن شما برای قبول نقطه نظر مشخصی دارد را شروع خواهید کرد. سرانجام، شما مدلل نمودن نظرات شخصی خود براساس اطلاعات داده شده در مقاله و نه براساس ایده‏ها و احساسات قبلی شما، تمرین خواهید کرد.ـ

بخش 1- فاکت (واقعیت) و نظر شخصی

الف. شما قادر خواهید بود فرق بین فاکت (واقعیت) و نظر شخصی را براساس شواهد تمیز دهید. ـ

ب. شما قادر خواهید بود میزان اعتبار (موثق بودن) اظهارات را با بررسی جزئیاتی که اصل مطلب را همراهی میکند، مورد قضاوت قرار دهید. ـ

ج. شما قادر خواهید بود استفاده از فاکت (واقعیت) و نظر شخصی در صنعت تبلیغات را تشخیص بدهید. ـ

بخش 2- هدف (منظور) نویسنده

الف. شما قادر خواهید بود هدف نویسنده را در متن مورد نظر شناسائی نماید: دادن اطلاعات، متقاعد کردن یا سرگرم کردن. ـ

ب. شما قادر خواهید بود اظهارات (جزئیات) تکمیلی نویسنده برای رسیدن به هدفی مشخص را تمیز دهید. ـ
ج. شما قادر خواهید بود روشهای نویسنده، بخصوص در تبلیغات، را شناسائی کنید: متقاعد کردن و متوسل شدن به احساسات شما با جا زدن نظر شخصی بجای فاکت (واقعیت). ـ

بخش 3- شکل دادن به نظر شخصی

الف. شما قادر خواهید بود نظر شخصی خود را از بین دو نظر شخصی قابل انتخاب، بعد از خواندن مقاله‏ای که سعی دارد شما را متقاعد به قبول نظر شخصی معینی نماید، انتخاب بکنید. ـ

ب. شما قادر خواهید بود نظر شخصی خود را در مورد مسئله مشخصی بنویسید و آن را بعد از خواندن مقاله‏ای در آن مورد، مدلل نمائید. ـ

ج. شما قادر خواهید بود نظر شخصی خود را از بین دو دیدگاه متفاوت انتخاب و نظر شخصی خود را مدلل نمائید. ـ

*******.*******

بخش 1 فاکت (واقعیت) و نظر شخصی

------------------------------------------------------------------------------------.

فاکت بخشی از اطلاعات یا اظهاریه (اطلاعیه، بیانیه، ادعا) میباشد که درست است (واقعیت دارد). ـ

قابل تحقیق است. درستی آن قابل اثبات یا نشان دادن است. ـ

نظر شخصی اظهاریه (اطلاعیه، بیانیه، ادعا) میباشد که درستی آن قابل اثبات یا نشان دادن نیست. ـ

------------------------------------------------------------------------------------.

فاکت به اظهاریه‏ای اطلاق میگردد در مورد اتفاقی در شرف تکوین یا رخدادی در زمان گذشته که قابل اثبات است. ـ

مثال: ـ

دارد برف میبارد. ـ

دیروز برف بارید. ـ

نظر شخصی به نظر، باور، احساسات و پیشگوئی (پیش‏بینی) اطلاق میگردد. ـ

مثال: ـ

فردا باید برف ببارد. ـ

آقای فلانی خیلی جاه‏طلب است. ـ

کلیه قاتلان باید به اشد مجازات محکوم گردند. ـ

------------------------------------------------------------------------------------ـ

راهنمائی‏های مهمی که شما را در شناسائی فاکت و نظرشخصی یاری خواهد کرد. ـ

الف. متمایز کردن یا بیان فرق بین آنچه که واقعاٌ فاکت است و آنچه که قرار است قبول بکنید را یاد بگیرید. ـ

ب. همه مطالبی را که میخوانید قبول نکنید. مؤلفان/نویسندگان دوست دارند احساسات خود را در مورد هر چیزی بیان نمایند. ـ

ج. نظر شخصی همیشه بخودی خود چیز بدی نیست. خواندن نظر افراد در مورد موضوع مشخصی جالب است. ـ

د. نویسندگان اکثراٌ نظری را مطرح کرده فاکتهائی جهت تائید نظر خویش ارائه میدهند تا شما را متقاعد بکنند. ـ

هـ. توانائی در قضاوت اینکه آیا نظر شخص قابل اعتبار است یا نه و فاکتهای ارائه شده جهت تائید آن، خیلی مفید است. ـ

و. توانائی در استفاده از این مهارتها برای قضاوت در مورد تبلیغات مهم است. کدام تبلیغات به احساسات متوسل میشود و نظری بیش نیست؟ کدامیک به شعور متوسل شده و واقعی میباشد. ـ

------------------------------------------------------------------------------------ـ

اظهاریه: ـ

در بازار، ماشین ظرفشوئی (مثلاٌ: کامیکادو) بیشترین فروش را نسبت به ماشینها داشته است. این ماشین باید ماشین خوبی باشد. ـ

بررسی: ـ

در اظهاریه فوق، استدلال مذکور دال بر اینکه این مارک ماشین ظرفشوئی خوب است، بر کیفیت عالی ماشین ظرفشوئی استوار نیست، مثل: "10 سال ضمانت". ـ

تنها دلیل موجود ادعای عامه‏پسند و محبوبیت آن است (بیشترین فروش نسبت به ماشینهای دیگر). ـ

فاکت و نظر را تشخیص بدهید: ـ -

سگها و گربه‏ها حیوانات خانگی محبوبی هستند. ـ

سگها نسبت به گربه‏ها دوست داشتنی‏تر هستند. ـ

هر کسی از مرگ میترسد. ـ

هر کسی دیر یا زود میمیرد. ـ

در اتاق نشیمن سه لامپ وجود دارد. ـ

ما به روشنائی بیشتری برای اتاق نشیمن احتیاج داریم. ـ

آقای فلانی آدم بدبختی است. ـ

من از آقای فلانی خوشم نمیاید. ـ

ادامه دارد...ـ

Türkmen diliniň sözköki sözlügi

Türkmenistanly alym Soltanşa Atanyýazowyň "Türkmen diliniň sözköki sözlügi" bilen tanyş etmek üçin bir näçe sözüň gelip çykyşyny görkezýän sözleri bu ýerde siziň dykgatyňyza ýetirýäris.

Iňňe - Türki dillerde igne, iňne, inne, iňňe. iýne ýaly şekillerde duş gelýän bu sözün aslyny dilci alymlar gadymy ýik/ýig sözünden çaklaýarlar, -iň/in we -e bolsa at ýasaýjy goşulmalardyr. Ýik/ýig sözüniň manysy - «tik (inek)», tutuşlygyna iňňe (ýig-ne) sözüniň manysy bolsa «tikijidir». «Tik» (tikmek) manysynda türki dillerin kahirinde ýik, gyrgyz dilinde bolsa çik sözi ulanylýar. Şu ýik sözünden hem iňňe sözi ýasalypdyr: ýikne < ýigne <>. Orus dilindäki igla sözi hem igne diýen türki sözdendir.

Iňňeçi - Howada bir duran ýerinde butnaman durup bilýän iki ganatly bu möjejige edebi dilde teneçir diýilýär, ýöne türkmen şiwelerinde onun iňňeçi. igneçi, temençegaryn, türki dillerde-de inelik (gazak, garagalpak, nogaý, ine - «iňňe»), iýnelik (gyrgyz), ninaçy (Özbek, nina - «iňňe»), ene karagy (başgyrt. tatar, «iňňe ogrusy»), ýep warri (çuwaş, «iňňe ogrusy») ýaly atlary duş gelýär. Iňňe bilen bagly bu atlar teneçiriň bedeninin iňňä (temene) meňzedilmegi bilen bagly dakylypdyr we bu möjejigiň keşde çekip oturan gyzyň iňňesini «ogurlanlygy» harada rowaýat hem döredilipdir.

Iňrik [iňrik] - «Türkmen dilinin sözlüginde» «Gün ýaşyp, garaňky düşüp başlan çag» diýlip düşündirilýän bu söz gadymy türki dilde iňir görnüşinde bolup, ol «daň», «säheriň ümüş-tamşy» ýaly many aňladypdyr. Biziňçe, iňir köki diňe bir daňdanyň däl, eýsem Gün batandan sähel soňky wagtyň alagaraňkylygyny hem aňladýar. Muňa iňrik sözüniň türkmen, iňir sözüniň garaçaý dillerindäki «şam ümüş-tamşy» manysy hem güwä geçýär. Beýleki türki dillerde-de bu sözün manylary şeyle: iňin (MK, altaý, gyrgyz, garagalpak), iňir (gazak), inger (başgyrt, tatar), enerek (çuwaş) - ählisi «alagaraňky» diýen manyda. Diýmek, iňir sözüniň iň köki eň («eňmek») sözi bilen asyldaş bolup, ol Günün gözýetimden aşakdaky, onun eňňidindäki wagtyň (daňyň we şamyň) ümüş-tamşyny aňladýar. Iň sözi sonra at ýasaýjy -ir, yzyndanam aňryk, bärik, ýokaryk ýaly sözlere goşulan -ik goşulmasyny kabul edipdir.

Irmek [i:rmek] - «Bizar bolmak», «bezmek» ýaly many aňladýan bu sözün ir köki ýig (ser. Ýigrenmek) sözünden we at ýasaýjy -ir goşulmasyndan durýar: ýig-ir.

Islemek - «Gözle», «agtar» manysyndaky isle sözi yz (y:z) sözüniň iňňän gadymy is sekilinden we işlik ýasaýjy -le goşulmasyndan durýar. Wagtyň geçmegi bilen şol bir kökden dörän isle we yzla sözleri biri-birine ýakyn, emma aýry-aýry düşünjeleri aňlatmaga başlaýar. Yz sözünde y, şiwelerde isle sözünde hem / sesinin uzyn aýdylýandygy (y:z, i:sle) bu gady­my sözün / sesindäki uzynlygyň etimologik häsiýetlidigini görkezýär.

Işbil, oguldyryk - «Balyk tohumy» manysyndaky işbil sözi türkmen dilinden beýleki türki dillerde duş gelmeýär. Bu sözün kenarýaka türkmen ilatynyň döreden adalgasy bolmagy mümkindir. Biziňçe, bu söz «balyk tohumy» manysynda yüze çykan bolmaly. Ony işbiliň geçmişde ulanylan oguldyryk ciiýen ady hem tassyklaýar (A.Alyýew, K.Böriýew. Russko-turkmenskiý slowar. - Aşhabad, 1929). Oguldyryk sözi bolsa «nesil», «tohum» diýen manydadyr. Bu sözün beýleki türki dillerde ulanylyşy şeyle: uwyldyk (nogaý. Manysy: «oguljyk»), uyldyk/uyldyryk (tatar, başgyrt, nogaý, gazak. garagalpak), walça (çuwaş. ywal - «ogul», -ça - kiçeltmekligi bildirýän goşulma: «oguljyk». ýagny «nesil», «tohum» ýaly manyda) we ş.m.

Işik [i:şik] - «Öýüň gapysy» manysyndaky işik sözi «ýarmak», «böwüsmek». «açmak», «arasyny açyp, ýel, howa, yşyk geler ýaly etmek» manysyndaky iş (i:şmek) we at ýasaýjy -ik goşulmasyndan durýar. Öýüň gapysy hökmünde öň keçe, kakma, kilim ýaly galyň örtükler ulanylypdyr. Ol bir ýana serpilip (işilip) hem öýe girilip-çykylypdyr. Oňa işik diýlipdir. Bu sözden ýasalan adalgalara ýene mysallar: i:şgek (şiwe sözi) - «kürek», ýagny suwy böwsüp, gaýygy herekete getiriji gural; iýşmek - «küreklemek»; iýşmek: oduň garnyny iýşmek -baslygyp, tüsseläp, ýanyp bilmän duran topbak odunyň ortasy-ny gowzadyp, oňa ýel barar ýaly etmek; garnyny iýşmek -«garnyny silkmek»: Güpbasdy edilen ýekegapan ol baýyň garnyny iýşäýipdir; eşik - öňi açylyp-ýapylýan üstki geýim we ş.m. ýene-de ser. lýşme.

Işmek [i:şmek] - iki gatdan ybarat ýüpi ellerin aýasynda owkalap, tow berip birikdirmegi aňladýan bu sözün iş köki aslynda iý sözünden we -iş goşulmasyndan durýar: iý+iş.

Işşek - Guzulykdan saýlanan ýaş goýny aňladýan bu söz kabir türki dillerde we türkmen şiwelerinde şişek görnüşinde-de ulanylýar. Aslynda bu söz çi:şik bolup, çiş sözünden we -ek, -ik goşulmasyndan durýar: çişik - şişik - işşik - işşek. Yaş malyň semiz bolýanlygy üçin, oňa şeyle at dakylypdyr. Türk alymy Ismet Eýuboglunyň bu sözi pars dilinden alnan adalga hasaplamagy nädogrudyr.
(sah. 206-208)
"Türkmen diliniň sözköki sözlügi", Aşgabat "Miras" 2004.

جهان روانشناختی شاعران ونويسندگان مترقی کلاسيک ترکمن

رحيم کاکايی

انگلس درسال 1843 درنوشته‏ای زير عنوان «مسائل جهانی» رويداد يک «انقلاب کامل» درآينده‏ای نه چندان دور در ادبيات اروپا را نويد می دهد. وی در اين مقاله می‏نويسد: «جايگاهی را که پيش از اين پادشاهان و حاکمان بمثابه قهرمان داستان اشغال کرده بودند، از اين پس فقرا و اقشار تحقير شده و توهين ديده به خود اختصا‌‌‌ص خواهند داد، کسانی که زندگی و سرنوشت و رنج و مسکنت آنها مضمون محتوای رمان‏ها است. اين گرايش نو که در آثار نويسندگانی مانند ژرژ سان، اوژن سو و چارلز ديکنز تجلی می يابد، بی شک نشانی از ضروريات زمان خود دارد». ه
با اين ديد، اين دگرگونی پروسه‏ای تاريخی و مشروط به تکامل و تحول نيروهای مولده و عوامل زيربنايی اجتماعی است. به بيان ديگر، تحولات زيربنايی اجتماعی ضرورت دگرگونی در فرهنگ و ادبيات را بوجود می‏آورد. چنين ضرورتی را بمثابه يک پروسه تاريخی در فرهنگ و سرنوشت تاريخ آسيای مرکزی و در نتيجه بازتاب آن را از جمله در ادبيات قرن هجدهم ترکمن می توان مشاهده کرد. تکامل تاريخ هر جامعه با نبردهای بی‏مانند و با گذار اندوه‏زای خود از مراحل گوناگون، مهر و نشان خود را بی‏باکانه و تزلزل ناپذير برقهرمانان دوران، چه قهرمانان اخلاقی و چه قهرمانان عرصه عمل می زند تا شگفتی تاريخی ببار آورد. ه
در منطقه ترکستان کهن نيز وارهيدن از خودکامی و استبداد در جريان بود، وازآنجا که خوی تيزپوی پروسه تکامل جامعه به پيش است، حلقه دانش و آگاهی نه بگونه‏ی تکرار مکرر بلکه بصورت مارپيچ متصاعد در انديشه‏ورزان و نوآوران منطقه متجلی و جهان روان انسانی با پرنگارترين آميزه‏های تاريخی درادبيات اين منطقه بنما‌يش درمی‏آيد. ه
سروده‏ها و نوشته‏های شاعران و نويسندگان جناح مترقی ادبيات ترکمن سرايشی زنده و انسانی از جهان آن دوران است، که محرک آنرا بنيادهای اقتصادی و مادی تشکيل می‏دادند و کليد رمز آن نه در جهان ذهن، بلکه در جهان بيرون بود. و اين سروده‏ها در عين حال تلاش می کرد ذهن توده‏هايی را که هنوز از کرختی تاريخی خود خارج نشده‏اند، با برخورد آگاهانه به مسائل، بيدار وهوشيار کند.ه
رمز انديشه‏های اين نويسندگان کيفيت پرارزش روان انسانی است که در شرايط ستم و خفقان به سمت اعتراض به شرايط در جامعه گرايش دارد و ارزش‏های اخلاقی – روانی و جمود فکری حاکم بر جامعه و يا وجدان اجتماعی را بمثابه يک جريان به نقد می کشد وبقولی با يک شک دستوری به مسئله و يا خانه تکانی عمومی وارد موضوع می‏شود. ه
شاعران و نويسندگان روشن‏اند‌يش ترکمن، که بلحاظ انديشه‏ی مترقی انسان‏های مستعد و تيزبين دوران خود بودند، برخلاف شاعران ارتجاعی طرفدار استبداد و فئودال‏ها، تنها بازگو کننده بخشی از تاريخ نيستند، بلکه در پويه تاريخ با کنش‏ها و واکنش‏های زمانه درگيرند وآثارشان توانست بمثابه نيروی معنوی به نيروی مادی تبديل شده و در کار دگرگونی تاريخ موثر واقع شود. ه
اشعار و نوشته‏های اين نويسندگان بيانگر برخورد انسان و تاريخ و مسائل مربوط به رويداد‏های زندگی اجتماعی در آن عصر و مملو از انسان دوستی است. زيبايی‏ها و عشق، رنج و محروميت و اندوه انسان‏ها در آثار آنان جايگاه اصلی را دارد.ه
شاعران و نويسندگان مترقی ترکمن از جمله آزادی، مختومقلی، معروفی، عندليب، شيدايی، سيدی، ذليلی، کمينه، ملانفس و غيره که خود بخشی از جامعه و ناگزير وابسته به آن هستند،سخنوران و کاشفانی آگاه و بی‏پروای دنيايی بودند که آينده‏ای نو و بهتر را بشارت می‏دادند؛ آينده‏ای که تخيل گرايی و انگارگرايی را در آن جايی نبود. ه
اين شاعران و نويسندگان موجی نوين و پرشور ‌را بوجود آوردند و سلاح موثری در دفاع ازعدالت و حقيقت در اختيار نسل‏های بعدی خود گذاشتند. ه
خلق ترکمن برای اين نويسندگان و شاعران و برای «ژرفای روح» آنان ارجی بسيار قايل است. رباعيات دولت‏محمد آزادی، سروده‏های مختومقلی، حماسه‏های عندلیب و شيدايی، طنز اجتماعی کمينه، غزليات و اشعار اجتماعی غا‌‌يبی و سيدی، ذليلی شاعر ميهن دوست، محتاجي (آنا قليچ) شاعر غزلسرای تركمن، كه موضوعات اصلی غزل‏های وی عشق و طبيعت است و داستان‏های مردمی و عاشقانه ملانفس که همه اين‏ها نشاندهندهی ازيک سو ديالکتيک ظريف از داوری در باره جامعه موجود، شدت عواطف، هومانيسم و فراز و فرود سرنوشت انسان‏ها در جهان ماندگاه آنان است و از سوی ديگر شاهکار نقش آفرينی اجتماعی و روان شناختی است که با باور‏های ارتجاعی و صوفی منشانه حاکم در می‏افتد، ابعادی نوين بخود می‏گيرد و از ميان اين ديالکتيک ظريف، عناصر مترقی و نوين از جهان پيرامون خود نشان می دهد.ه
در بررسی تاريخ ادبيات ترکمن نبايد به داده‏های جزيی، جنبه‏های سطحی پديده‏ها بسنده کرد، بلکه بايد به سرشت اين پديده‏ها و قوانين عملکرد آنها در جامعه که محرک درونی آنهاست توجه داشت.ه
شاعران کلاسيک ترکمن هما‌نند ديگر شاعران و نويسند‌گان مترقی خلق‏های ديگر بيانگر روح دوران خود و افشاگر ماهيت قدرت‏های حاکم ضدمردمی بودند. فرياد و پيکارهای اين شاعران همانند همسرايی باشکوهی بود عليه بيداد و بی‏عدالتی آن دوران و نه تنها فراخوانی برای آيندگان است بلکه انگيزه‏های بنيادين درد و رنج انسانی عصر خود را برملا می‏کند.ه
آثاربرخی شاعران و نويسندگان کلاسيک و مترقی ترکمن را مانند «يوسف و زليخا» و «ليلی ومجنون» اثر عند‌ليب، «زهره و طاهر» رمانی در نظم و شاهکار ادبی ملانفس که همسنگ و همتراز تراژديهای ادبی جهانی آن عصر هستند، می‏توان بيانگران اعتراض اجتماعی، و زيبايی متعالی اخلاقی دانست. اينان تاريخ‏نگاران عصر خود هستند که نيروی درونيشا‌ن به خسران نرفت و توانستند بازتابگر نابهنجاری‏های عميق اجتماع خود باشند. انديشه ورزانی که پرتو نادری از نور را در ظلمت تاباندند تا واقعيت جديد عصر خود را نشان دهند.ه
در آثار اين شاعران که عشقی نيرومندتر از مرگ به مردم، ميهن و عدالت وجود دارد، ترازنامه درام زندگی مردم ترکمن و نيکبختی انسانی به شکل عشق، ايثار و نبرد بی‏امان برای عدالت حضور دارد. شاعران ترکمن نيزهمانند همه شاعران مترقی جهان در کار نجا‌ت ارزش‏های متعالی بشری بودند که توسط نيروهای شرير اجتماعی که به هيچ چيز جز منا‌فع بهيمی خود نمی‏اند‌يشيدند، به تباهی کشيده می‏شد. اين نويسندگان که سمتگيری انديشه آنان به سوی آينده بود، توانستند در زايش جامعه نو از د‌‌‌ل جامعه کهن در پروسه نبرد تاريخی در محيط و ماندگاه تاريخی خود سهمی پرارزش برای ساختن جهان پرشکوه ادبيات آينده ترکمن و به جهانی که در آن زيستند و بهره جستند ادا کنند.ه
راز نويسندگان پيشرو ترکمن، سخن نو آنان است که آغازی نو در ادبيات ترکمن بود و جامعه آن عصر را تکان داد. اين «سخن نو» تاکيدی است بر يک احساس انسانی پايمال شده توسط واقعيات. احساسی که حتی در زير فشار غير انسانی يک رژيم خودکامه نيز ارزش والای خود را محفوظ نگاه می‏دارد. اين شاعران دارای روحی پاک و سرشار از خودگذشتگی، شعله ور در آتش عشق به انسان و ميهنی در محاصره جهانی آلوده به ستم و خشونت هستند. ه
از اين رو است که آثار اين نويسندگان طنينی نو در ادبيات ترکمن بشمار ميرود که در آن مضامين عشق و از خودگذشتگی با بيانی عميقا شاعرانه بازتاب می‏يابد و حکا‌يت از مردمی نيکد‌ل اما شوربخت دارد که چرخ زندگی آنها را زير بار سنگين خود خرد می‏کند.
انديشه‏ها وآثار نويسندگان مترقی کلاسيک ترکمن زاييده تجريد ذهنی مطلق آنان نبود که عامل اثبات تحقق خود را در خودش بيابد، بلکه عوامل آن در بيرون ازذهن و در رخدادهای واقعی جامعه وجود داشت. ه
سخنوران پيشين ادبيات ترکمن هرگز به چنين موضوعی تا بدين حد جدی در زندگی نپرداخته بودند. سمتگيری مشخص در انديشه‏ها وآثار اين شاعران، انديشه‏های اجتماعی و دمکراتيکی بود که با تغزل شاعرانه وشيفتگی به عدالت معين می‏شد، هنری که به آينده روی می آورد و مضامين نوين را به انسا‌ن‏های نو می‏آموزد. ه
شاعران و نويسندگان جناح مترقی ترکمن نماد جدايی دو نوع انديشه در آثار ادبيات ترکمن هستند. اين شاعران با سرايش سروده‏های خود مصالحی را برای رشد و تکامل بعدی اد‌بيات ملی ترکمن بدست دادند.ه
طبيعی بود که روش آفرينش هنری اين شاعران و نويسندگان به نوبه خود يکسان نباشد و دارای نبوغ هنری و کنش تجربی متفا‌وت در دوران متفاوت با سرشت اجتماعی متفا‌وت اما با زايش دو باره مسائل و پرسمان‏های حل نشده اجتماعی جهان بيرونی همراه باشد. اينا‌ن نويسندگانی بودند‌ که به انديشه‏های انساندوستانه و آرزوهای اجتماعی نيک که شناسنامه ادبيات توده در سده هيجده بود، تعهد داشتند. ه
شاعران تركمن خود شاهد زنده خيزش‏های روستايی عليه حكام خودكامه و فئودال‏ها و نبرد سهمگين طبقات در همه عرصه‏های اجتماعی - افتصادی زمان خود و شاهد دوران گسترش انديشه‏های مستقل و رهايی‏بخش در ميان تركمن‏ها بودند و پاره‏ای از آنان برای بهروزی مردم خود در تاريخ زجرآلود انسانی، با ددمنشان تاريخ به نبرد برخا‌ستند.ه
زبان شاعران ترکمن واکنش شخصيت، زمان و مکا‌ن آنان در برابر واکنش جامعه عقب مانده استبدادی آن دوران بود. نه تنها زبانشان از زبان شاهان و اميران آن عصر جدا بود، بلکه رسالت رهايی جامعه ستم ديده‏ای را داشتند که می بايست دو باره با نيروی زاينده و نو زندگی را با برابری انسان‏ها از سر می‏گرفت. ه
اين در حقيقت مرحله‏ای بود از پروسه طولانی و دراز آهنگ با قهرمانی‏های خستگی‏ناپذير تاريخی انسان‏ها برای ايجاد جامعه‏ای ايده‏آل. اين باعث غرور است که شاعران و نويسندگان ترکمن توانستند به سهم خود به وظايف تاريخی و انسانی خود دراين فراگرد تاريخی عمل کنند.ه
اين فراگرد آزمونی از عشق به ميهن و غرور انسانی را بيان و سرشت دوگانه انسان‏ها را با توجه به مبانی اجتماعی آن افشاء می‏کند. راز و خطوط اصلی اين طبيعت دوگانه چيزی جز محيط تحقير شدگان فرودست جامعه و ديوان سالاران و فئودال‏های مستبد وروان پريش نبود. اين طبيعت چيزی نيست جز توصيف زندگی و تناقضات اجتماعی آن که پيش از هر چيز از فرهنگ انقلابی دمکراتيک سرچشمه می‏گيرد که در آن مسايل اجتماعی بحق تاکيد می‏شود و تاريخ زنده زندگی را به نگارش درمی‏آورد. ه
در آثار اين شاعران انگيزه‏های اعتراض عليه نظام موجود بسيار شديدتر بودند و پس از انقلاب کبير سوسياليستی اكتبر نوشته‏های اين نويسندگان در جمهوری ترکمنستان شوروی گسترش وسيع يا‌فت. ديرتر تكامل ادبيا‌ت تركمنی شوروی به همان سبك و هم در شکل نوين آن آغاز شد.ه

شاعران ترکمن شکفتن را فراموش نکردند و به سهم خود مشعلی را فراروی نوع بشر برافروختند، سکوت مشرق زمين را شکستند، عليه جهل و بردگی و در راستای آرزوهای انسانی و کرامت انسان که در زير گام‏های سنگين يک زندگی دشوار پايمال می شدند، رزميدند، نيک‏بختی انسانی و ضرورت آن را بشارت دادند و از سوی ديگر بمثابه زمينه‏سازان و آرا‌يندگان اين ادبيات و منبع الهام برای آفرينندگان آينده اين ادبيات شدند.ه
اميد است برخورد نويسندگان و روشنفکران ترکمن با تاريخ جنبش ترکمن، نويسندگان و شاعران آن در حد ضد‌يت با تاريخ، خطا آميز و از روی د‌لبخواهی و کم حافظگی به نقد کشيده نشود، زيرا اين جبهه‏سايی دلبخواهی در برابر گذشته يا شيفته شدن به گذشته، توجه‏ای به حا‌ل نخواهد کرد. ه
برخورد وآگاهی به گذشته بايد تاريخی باشد و اين پديده‏ای است بغرنج با مرزهای نامعين و تنها به معلومات در باره گذشته که گر چه لازمه آن است، خلاصه نميشود. اين آگاهی بايد بتواند برروی مفهوم همه تاريخ بنا شده و با متد علمی بهمراه باشد. ه
فهمش نادرست تاريخ بهمراه پردازش‏ها و فعل و انفعالات ذهنی از سوی تاريخ‏نگار، خطرناکترين محصول تاريخ خواهد بود که آرزو را جانشين واقعيت خواهد کرد. به نظر نگارنده ادعای اينکه به تاريخ و گذشته بايد برخورد «بی‏غرضانه» کرد، مقوله‏ای بی مايه و ناهنجار است. ه
زيرا تاريخ علم است وعلم همواره جانبدار بوده و اين جا‌نبداری نيز همواره با عينيت توام بوده است. زيرا اين اصل جانبداری مهمترين اصول بررسی نقادانه بوده و مبرميت خود را تا امروز نيز حفظ کرده و تبيين د‌قت معيارهای اجتماعی و طبقاتی در برخورد به گذشته است. ه
رشد و تکامل جامعه درامی است انسانی که در آن فراز و نشيب‏های بسياری وجود دارد. مسئله اصلی در اين فراز و نشيب‏ها، نخست درک انسان‏ها، شرايط تاريخی و ويژگی‏های دوران آنگونه که هستند و سپس يافتن راه‏های پنهان و آشکار حقيقت تاريخی است، نه کشف منشور خاص گروهی يا سازمانی سمپاتی‏ها وآنتی‏پاتی‏های گذرا. ه
جای تاسف است که برخی روشنفکران ما دچار شيوه عاميانه در ارزيابی‏های تاريخی شده و به ديدی محدود در مسايل تئوريکی و به خرده‏کاری‏ها , پراکندگی‏ها و در تصادفی بودن همکاری‏ها گرفتار آمده‏اند. ضرورت مسلح شدن به متدلوژی تفکر علمی واقعيت انکارناپذيری است که به شناخت واقعيت تاريخی و تاريخ واقعی ياری می‏رساند. اين را نبايد فراموش کرد که تاريخ مربی بزرگ ما انسان‏ها است.ه