Türkmensährada bolan pajygaly waka

Bender-Türkmen we Çapaklyda bolan wakalary (ýekşenbe, 9 Deý aýy 1386ý - 30.12.2007ý) şu ýerde pars dilinde okap bilersiňiz.

„Türkmen Dil Fondunyň“ döredilmeginiň ilkinji synanşyklary

Eýran türkmenleriniň täze başlangyjy, „Türkmen Dil Fondunyň“ döredilmeginiň ilkinji synanşyklary bilen ähli Eýran türkmelerini we olaryň ykbalyna jan ýandyrýan ähli adamlary tüýs ýürekden gutlaýarys.
Bu başlangyç eýran türkmeleriniň taryhynda ilkinji gezek edilmäge synanşylan uly bir guramaçylykly iş diýsek bolar. „Türkmen Dil Fondunyň“ guramaçylyk işlerini alyp barýanlara we Fonduň Düzgünnamasyny (Esasnamasyny) taýýarlamak ynanylan adamlara alyp barýan işleri üçin minnetdarlyk bildirip, olara bu möhüm işde uly üstünlikler arzuw edýäris. Bu Fonduň eýran türkmenleriniň ýitip barýan dilini we milli medeniýetini ösdürmekde uly işler bitirip biljekdigine ynanýarys we bu gowy başlangyjyň dowam tapjakdygyna umyt bildirýäris.
Işiňiz ileri we üstünlikler hemraňyz bolsun!

Türkmen diliniň käbir ýazuw kadalary:

Dil:
Fonetika (fonemalary /many aňladýan sesleri/ öwrenýän ylym)
Leksikologoýa (sözler we sözlük düzmegi öwrenýän ylym)
Gramatika:
1. morfologiýa (sözleriň ýasalşy, goşulmalar, işlikler, ýöňkemeler, düşümler we ... öwrenýän ylym)
2. sintaksis (sözlemleri we söz düzümleri, olaryň gurluşlaryny öwrenýän ylym)

Türkmen dilinde 30 harp bar. Olaryň 9-y çekimli we 21-si hem çekimsiz harplardyr.
Ýogyn çekimliler: a, o, u, y (4 sany)
Inçe çekimliler: e, ä, i, ö, ü (5 sany)

Sözüň birinji bognunda ýogyn çekimli gelse indiki bogunlardaky çekimliler hem ýogyn çekimli bolmaly.
Mysal: topragyňdan, babalarymyzyňky, gurgunçylykmy,

Sözüň birinji bognunda inçe çekimli gelse indiki bogunlardaky çekimliler hem inçe çekimli bolmaly.
Mysal: işdeşlerimizden, kebelek, ädikleriniňki, üzümleri, özümiňkilerden.

o we ö çekimli sesleri 1-nji bogundan soň eşdilse-de ýazylmaýar.
(oglanlaryňky, owadanlardan, nobat, doganlar)
(ördek, öýkelemek, börek, çörek)

u we ü çekimli sesleri 2-nji bogundan soň eşdilse-de ýazylmaýar.
(uly, ululardan, ugruny, gurluşykdan)
(üzümiň, sözlügiň, çözgüdini, )

* Goşma we käbir alynma sözlerde bu kada saklanmaýar.

Çekimsiz harplar: açyk we dymyk çekimsizlere bölünýärler:

Açyk çekimsizler: b, d, g, j, ž, l, m, n, ň, r, w, ý, z.
Dymyk çekimsizler: ç, f, h, k, p, s, ş, t.

Sözüň soňundaky dymyk p, ç, t, k çekimsizler çekimli ses bilen başlanýan goşulma goşulanda degişlilikde b, j, d, g çekimsizlerine öwrülýärler.
Mysal: kitap --> kitabyň; agaç --> agaja; bürgüt --> bürgüdiň; taýak --> taýagy.

Türkmen elipbiýi

(Suraty ulaldyp görmek üçin üstüne bir gezek basyň!)

* kirillik „E“, “e“ harpy latyn elipbide sözüň başynda ýazylanda „Ýe“, „ýe“ we sözüň başga ýerlerinde „e“ ýazylýar.
* kirildaky “я”, “ю”, “ё” latynçada tertip boýunça “ýa”, “ýu”, “ýo”.